“Gouda Vitaal is tegen het eigen risico in de zorg, maar daar gaan we als gemeente niet over”. Zo begon ik mijn reactie op de motie van PRO en de SP over ondersteuning bij zorgkosten voor de laagste inkomens. Niet omdat wij vinden dat mensen met een laag inkomen geen hulp moeten krijgen. Integendeel. Maar omdat wij ons zorgen maken over de manier waarop we in Nederland, en ook in Gouda, armoede proberen te bestrijden.
We hebben een ingewikkeld stelsel opgetuigd van belastingen, toeslagen, kortingen en gemeentelijke regelingen. Iedere regeling afzonderlijk is vaak goed bedoeld. Maar bij elkaar kunnen ze een ongewenst effect hebben: bijvoorbeeld moeten de kosten van deze regelingen worden opgebracht door de overige inwoners die zelf geen gebruik hiervan kunnen maken. Echter, inmiddels zijn de lasten zo hoog geworden dat ook een groot deel van deze inwoners moeite heeft om rond te komen. Het NIBUD geeft aan dat 38 procent van de huishoudens hiermee te maken. En dit percentage stijgt jaarlijks.
Laten we het concreet maken. We hebben vijf situaties doorgerekend van alleenstaanden met verschillende bruto jaarinkomens. Daarbij houden we rekening met de inkomstenbelasting, inclusief heffingskortingen, huurtoeslag, zorgtoeslag en inmiddels ook de tegemoetkoming voor energiekosten vanuit het landelijk noodfonds. Voor de eerste vier situaties gaan we uit van € 800 huur per maand. Bij het hoogste inkomen rekenen we met € 1.200 per maand huur, aangezien deze inwoner te veel zou verdienen om in een sociale huurwoning te wonen. Inmiddels kunnen we daar wel onze vraagtekens bij stellen of dat terecht is. De energierekening bedraagt in alle gevallen € 300 per maand.
In onderstaande tabel is nog geen rekening gehouden met voordelen uit de minimaregelingen. Bij een inkomen van € 22.000 komt een alleenstaande daar nog voor in aanmerking; de voordelen daarvan kunnen oplopen tot ruim € 50 per maand netto.
De onderstaande tabel laat daarmee voor deze alleenstaande de financiële draagkracht zien na aftrek van huur en energiekosten.
| Bruto jaarinkomen | Netto loon per maand | Toeslagen en energiesteun noodfonds | Draagkracht na huur en energiekosten |
| € 22.000 | € 1.780 | € 676 | € 1.356 |
| € 25.000 | € 2.018 | € 631 | € 1.549 |
| € 30.000 | € 2.313 | € 473 | € 1.686 |
| € 40.000 | € 2.810 | € 108 | € 1.818 |
| € 55.000 | € 3.468 | € 0 | € 1.968 |
Kijk vooral ook naar het verschil tussen € 30.000 en € 40.000. Het bruto jaarinkomen stijgt met maar liefst € 10.000, maar na belasting en het wegvallen van toeslagen resteert slechts ongeveer € 130 per maand extra. Van de inkomensstijging gaat in deze voorbeeldberekening dus ruim 80 procent verloren aan belastingen en weggevallen toeslagen. Positief geformuleerd is het een flinke bonus om parttime te gaan werken. En dat in een krappe arbeidsmarkt.
Voor AOW gerechtigden is het vergelijkbaar. Een alleenstaande oudere met ruim € 2700 aanvullend pensioen per maand in een duurdere huurwoning van € 1200 euro maand (komt immers niet in aanmerking voor sociale huurwoning) heeft per maand net iets meer dan € 600 extra financiële draagkracht dan een oudere die alleen AOW heeft. Nauwelijks genoeg om de kosten van een auto te betalen. Het staat ook niet meer in verhouding tot de pensioenpremie die hiervoor is betaald.
Er zit nog een belangrijk probleem in deze berekeningen. Wat iemand overhoudt na betaling van huur en energie, is bepaald niet hetzelfde als wat iemand vrij kan besteden. Van die resterende € 1.686 of € 1.818 moeten immers ook de zorgverzekering, boodschappen, gemeentelijke belastingen, water, telefoon, internet, vervoer en andere verzekeringen worden betaald. En wat als iemand regelmatig naar het ziekenhuis moet, het eigen risico moet betalen of voor zijn werk afhankelijk is van een auto? Of wanneer er nog schulden moeten worden afgelost?
Ook die kosten moeten ergens van betaald worden. Het Nibud wijst er niet voor niets op dat een huishoudbegroting naast vaste lasten ook ruimte moet bieden voor huishoudelijke uitgaven, vervanging van noodzakelijke spullen en deelname aan het maatschappelijk leven.
Dat vraagt om een andere aanpak van armoede. Allereerst een overheid die de lasten verlaagt voor huishoudens. En door de gemeente een meer op maatwerk gebaseerde aanpak in plaats van inkomensgrenzen als basis te nemen. Financiële draagkracht gaat niet alleen over inkomen. Dat is waarom wij de motie over zorgkosten niet steunden. Het is weer een nieuwe pleister die niet voorziet in het maatwerk dat nodig is.
Peter van der Zwan
Gouda Vitaal