De verkiezingsuitslag in Gouda laat één ding glashelder zien: de tijd van vanzelfsprekende meerderheden ligt achter ons. De raad is versnipperd, verschillen zijn scherper zichtbaar en kiezers hebben gekozen voor een andere koers, met een breed palet aan opvattingen. Dat vraagt om een andere aanpak. Zo duidt Peter van der Zwan, fractievoorzitter Gouda Vitaal, de betekenis van de verkiezingsuitslag.
Wringen
Juist in zo’n situatie zal een klassiek coalitieakkoord, dichtgetimmerd op details, moeilijk toepasbaar zijn. Al is het maar omdat de inhoudelijke verschillen simpelweg te groot zijn om één stabiel geheel te smeden. Dat kan wringen.
In de landelijke politiek zien we hetzelfde patroon. De VVD sluit samenwerking met GroenLinks/PvdA uit, terwijl GroenLinks/PVDA op haar beurt weer de PVV uitsluit. Dat gebeurt niet uit onwil, maar omdat politieke verschillen zó fundamenteel kunnen zijn dat een stabiel gezamenlijk programma gewoon niet realistisch is.
Spanning
Ook in Gouda speelt dat. De ene partij wil echt een andere koers en ziet samenwerking met een andere partij niet zitten vanwege te grote verschillen. De andere partij zegt daarentegen bereid te zijn tot samenwerking, maar geeft ook aan het beleid van de afgelopen jaren op belangrijke punten te willen voortzetten. Dan ontstaat er spanning.
Wat nu?
In plaats van te blijven hangen in die tegenstelling, ligt er nu een kans. Een kans om het anders te doen. Het concept van een breed gedragen maatschappelijk akkoord biedt precies dat perspectief. Geen dichtgetimmerd coalitieprogramma, maar afspraken op hoofdlijnen. Geen vaste meerderheden, maar wisselende steun in de raad.
En vooral: een gemeenteraad die weer centraal staat bij het maken van keuzes, in plaats van een college dat alles vooraf vastlegt en een meerderheid van de raad die geacht wordt dat te volgen. Het biedt de gemeenteraad ook de mogelijkheid om de mening van inwoners, bedrijven en maatschappelijke organisaties mee te laten wegen.
Stabiliteit
Overigens, wie denkt dat een meerderheidscoalitie automatisch stabiliteit garandeert, hoeft alleen maar naar recente voorbeelden te kijken: ook daar vallen colleges voortijdig. Stabiliteit zit immers niet in het aantal handtekeningen onder een coalitieakkoord, maar in het vermogen van partijen om samen oplossingen te vinden.
En precies dát wordt met deze nieuwe aanpak versterkt. Dat vraagt iets van iedereen. Ook van partijen die een verantwoordelijkheid hebben zonder dat zij een wethouder leveren. Van partijen in het college die moeten accepteren dat ze geen vaste meerderheid hebben. En van de hele raad om elkaar vaker op te zoeken, over de traditionele scheidslijnen heen.
Grootste partijen geen wethouder
In het scenario dat nu mag rekenen op een ruime meerderheid van de raad, leveren de twee grootste partijen geen wethouder. Dat is geen zwakte, maar een keuze die past bij deze nieuwe bestuursvorm. Het betekent dat invloed niet langer automatisch via het college loopt, maar via de gemeenteraad als geheel. De grootste partijen staan daarmee nadrukkelijk in positie om het debat te voeren, voorstellen te toetsen en per onderwerp mee te bepalen wat verstandig beleid is.
Tegelijkertijd onderstreept het dat meedoen niet gelijkstaat aan meebesturen in de klassieke zin. Verantwoordelijkheid nemen kan ook zonder een wethouderszetel. Sterker nog, het voorkomt dat het college onnodig groot wordt en dwingt tot een zuivere rolverdeling: het college voert uit, de raad stuurt en controleert. Is dat spannend? Zeker. Is het wennen? Absoluut. Maar het past wel bij de uitslag van de verkiezingen die afrekent met de traditionele coalitie-oppositie politiek.
Winst deze verkiezingen
Misschien is dat wel de belangrijkste winst van deze verkiezingen: dat we worden gedwongen om opnieuw na te denken over hoe we samen besluiten nemen. Minder dwangmatig vanuit vaste blokken die deel uitmaken van een coalitie, meer vanuit inhoud. Minder vanuit macht, meer vanuit samenwerking.
Misschien niet altijd gemakkelijk omdat het anders werkt dan we gewend zijn. Maar wel een die recht doet aan de huidige situatie. Laten we onze inwoners niet teleurstellen.
Peter van der Zwan
Fractievoorzitter Gouda Vitaal